Türkiye’de zaman zaman şöyle cümleler duyuyoruz:

“Türkiye’de Amerikan askerî üssü var.”

Ama gerçek şu: Türkiye’de bağımsız bir Amerikan üssü yoktur.
Tüm üsler, Türk egemenliği altında ve çoğu NATO ile ortak kullanım hakkı çerçevesindedir.

Bu yazıda hem tarihî hem hukuki hem de stratejik perspektifi adım adım inceleyeceğiz. Ayrıca TSK emekli tuğgeneral İbrahim Böyükbaş’ın gözlemlerini de aktaracağız.

Tarihî Arka Plan: NATO ve Türkiye

Türkiye, North Atlantic Treaty Organization (NATO)’ya 1952’de katıldı. Bu kararın arkasında üç ana neden vardı:

II. Dünya Savaşı sonrası Sovyet tehdidi

Boğazlar ve Kars-Ardahan üzerindeki Sovyet baskısı

Türkiye’nin Batı güvenlik sistemine entegrasyonu

Soğuk Savaş boyunca Türkiye, NATO’nun güneydoğu kanadı olarak stratejik bir rol üstlendi.

İncirlik Hava Üssü

1955’ten itibaren aktif kullanıma açıldı.

Sovyet tehdidine karşı stratejik merkez oldu.

1991 Körfez Savaşı ve Orta Doğu operasyonlarında görev aldı.

Altını çizelim: Üs Türk toprağıdır ve Türk Hava Kuvvetleri’ne aittir.

TSK Emekli Tuğgeneral İbrahim Böyükbaş’ın Notları

Tuğgeneral Böyükbaş, askerî planlama ve üst görevlerinde uzun yıllar bulunmuş bir uzman olarak şunları aktarıyor:

Türkiye’de geçmişte 40 ABD üssü vardı.

1945’ten itibaren, Marshall Yardımı bahanesiyle Türkiye üzerinde etkili olmaya çalıştılar.

En büyüğü Ankara Balgat’ta JUSMAT Karargahıydı; tuğgeneral burada 6 yıl görev yapmış ve karargahı “tam bir fitne yuvası” olarak tanımlamış.

1990’dan itibaren İncirlik hariç tüm üsler kapatıldı.

İncirlik, bugün NATO müşterek üssü olarak görev yapıyor.

Kürecik Radar Üssü, NATO sistemi kapsamında daha sonra kuruldu.

Bu bilgiler, “Türkiye’de Amerikan üssü var” diyenlerin iddialarını doğrudan çürütüyor.

Hukuki Statü: Egemenlik Öncelikli

Türkiye’deki üsler:

Türk toprağıdır.

Egemenlik tamamen Türkiye Cumhuriyeti’ne aittir.

ABD’nin bağımsız üs kurma hakkı yoktur.

Dayanaklar:

NATO anlaşmaları

İkili savunma iş birliği anlaşmaları

1980 tarihli Türkiye-ABD Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması

Teknik olarak: “Amerikan üssü” değil, Türk üssünün ABD ve NATO tarafından kullanım hakkı vardır.
Türkiye isterse bu hakkı sınırlandırabilir veya kaldırabilir.

Füze Savunma ve Kürecik Radar Üssü

Kürecik Radar Üssü

NATO’nun balistik füze erken uyarı sisteminin parçası

2012’den itibaren aktif

İran’dan gelebilecek tehditleri izleyerek NATO savunma ağına veri sağlıyor

Bu üs de Türkiye egemenliği altındadır ve tek başına ABD’ye ait değildir.

Siyasi Tartışmalar ve Algılar

Üsler sadece askerî değil, siyasi tartışma da yaratıyor:

2003 Irak tezkeresi krizi

2016 sonrası ABD-Türkiye gerilimleri

Suriye politikası

S-400 krizi

Her kriz döneminde “İncirlik kapatılsın” tartışması gündeme gelir ve kamuoyunda yanlış algılar oluşur. Mesele sahiplik değil, kullanım ve ittifak ilişkisidir.

Stratejik Konum ve Önemi

Türkiye:

Orta Doğu

Kafkasya

Karadeniz

Doğu Akdeniz kesişimindedir ve bu yüzden NATO için vazgeçilmezdir.

Türkiye de NATO’yu:

Güvenlik garantisi

Askerî teknoloji erişimi

Batı ile entegrasyon açısından stratejik bir araç olarak kullanır.

Sonuç: Gerçek Çok Net

Türkiye’de tamamen bağımsız Amerikan üssü yoktur.

NATO ve ABD kullanım hakkına sahip tesisler vardır.

Hukuken egemenlik Türkiye’dedir.

Konu siyasi tartışmalara açıktır, fakat bilgiye dayalı yaklaşmak şarttır.

Bilgi çağında yaşıyoruz. Araştırmak iki dakikalık mesele.
Ezbere konuşmak yerine belge ve uzman görüşüne dayanalım.