Hayatın anlamını çoğu zaman kalın kitapların arasında, sararmış sayfalarda, başkalarının yazdığı cümlelerde ararız. Sanki bir gün biri çıkacak, tek bir formül yazacak ve bütün sorular bir anda çözülecek gibi düşünürüz. Oysa Hermann Hesse’nin eserleri bize başka bir şey söyler: İnsan, anlamı bulmak için önce kendi iç dünyasının karanlığına bakma cesaretini göstermelidir.
Hesse’yi okumak, sıradan bir aynaya bakmak gibi değildir. Daha çok, insanın uzun zamandır bakmaktan kaçtığı o aynayı eline alması gibidir. Çünkü o aynada sadece yüzümüz değil; bastırdığımız korkular, susturduğumuz arzular ve adını koyamadığımız sorular görünür.
Hermann Hesse’nin hayatı uyumla değil, içsel bir başkaldırıyla başladı. İlahiyat okulundan kaçtığında dünyaya verdiği mesaj basit ama netti: “Ya şair olacağım ya da hiç kimse.” Bu, gençlik inadı değil; insanın ilk kez kendi ruhunun sesini duyduğu andı. Hesse çok erken fark etmişti: Başkasının yazdığı senaryoyla yaşamak, insanın iç dünyasında yavaş yavaş silinmesi demektir.
Onu hayal etmek zor değil: Gece lambasının solgun ışığında, masanın üzerinde yarım kalmış sayfalar, kenarda soğumuş bir çay bardağı… Hesse için yazmak yalnızca sanat değildi. Yazmak, içsel karmaşayı anlamlandırmanın, parçalanmadan ayakta kalmanın bir yoluydu.
İç Yolculuğun Kahramanları
Hesse’nin roman kahramanları yalnızca kurgu karakterleri değil; insan ruhunun farklı duraklarını temsil eden birer rehberdir.
Siddhartha, gerçeğin başkasından öğrenilemeyeceğini gösterir. Öğretiler ve kurallar bir yere kadar yol gösterir; ama insan en sonunda kendi deneyiminin karşısında tek başına kalır. Nehrin kıyısında vardığı farkındalık, hayatın tek bir doğru çizgi olmadığını; acının, sevincin, kaybın ve umudun aynı akışın parçaları olduğunu anlatır.
Bozkırkurdu’nun kahramanı Harry Haller ise modern insanın iç çatışmasının sembolüdür. Topluma ait olmak ister ama aynı zamanda ondan uzaklaşmak ister. İçinde hem düzen isteyen bir yan hem de her şeyi yıkmak isteyen bir taraf vardır. Hesse burada kritik bir şey söyler: İnsan, bütün olmak için içindeki zıtlıkları yok etmek zorunda değildir; onları anlamak ve kabul etmek yeterlidir.
Hayat Bir Oyun Ama Hafif Bir Oyun Değil
Hesse’nin eserlerinde hayat sık sık bir oyun olarak anlatılır. Ancak bu oyun yüzeysel bir eğlence değildir. Dikkat, disiplin ve yaratıcılık ister. İnsan bu oyunda hem oyuncu, hem kuralları sorgulayan biri, hem de kendi hayatını izleyen bir seyirci gibidir.
Belki de bu yüzden Hesse hâlâ okunuyor. Aradan bir asır geçmesine rağmen "Demian" romanındaki yumurtayı kırıp çıkan kuş hâlâ bize tanıdık geliyor. Çünkü çoğumuz hâlâ kendi korkularımızın kabuğu içinde yaşıyoruz. Hâlâ içimizdeki gölgeyle yüzleşmekten çekiniyoruz.
"İnsan ancak kendine giden yolu bulduğunda özgür olur."
Anlamın Doğduğu Sessiz Anlar
Belki de hayatın anlamı büyük cevaplarda saklı değildir. Bazen en sade anlarda ortaya çıkar:
Pencere önünde yağmuru izlerken,
Kimseye bir şey kanıtlamak zorunda olmadığını fark ettiğin o kısa anda,
Kendinle baş başa kaldığında gelen o sakin huzur hissinde…
Anlam hazır bulunan bir şey değildir. İnsan yaşadıkça onu kendisi inşa eder. Bugün ruhunuz daralıyorsa, belki bu bir eksiklik değil, bir çağrıdır. Belki siz de kendi yolunuzun başlangıcındasınız. Belki de yolculuk çoktan başladı — sadece şimdi fark ediyorsunuz.
#Abil Hasanov.